Шернияз шығармаларындағы ұлттық болмыс көріністері: авторлық позиция және тарихи шындық

Ж.Т. Дауылова; А.Ш. Пангереев; Ф. Карабулут

doi:10.53871/2078-8134.2026.1-08

Авторы

Ж.Т. Дауылова Актюбинский региональный университет имени К.Жубанова, Актобе, Казахстан https://orcid.org/0009-0005-9165-1144
А.Ш. Пангереев Актюбинский региональный университет имени К.Жубанова, Актобе, Казахстан https://orcid.org/0000-0002-7725-5576
Ф. Карабулут Проявления национальной идентичности в произведениях Шернияза: авторская позиция и историческая реальность https://orcid.org/0000-0002-6686-9070

DOI:

https://doi.org/10.53871/2078-8134.2026.1-08

Ключевые слова:

национальная идентичность, национальный код, историческая память, национальное мировоззрение, исторический контекст.

Аннотация

В статье рассматриваются проявления национальной идентичности в творчестве Шернияза Жарылгасулы в историко-культурном аспекте. В контексте развития национальной поэзии актуальной является задача осмысления художественных, историко-культурных и идейно-содержательных аспектов поэтического наследия поэта в соответствии с запросами современности. Целью исследования является выявление и научный анализ образов национального облика и проявлений национального духа в поэзии Шернияза. Научная и практическая значимость исследования определяется выявлением особенностей репрезентации национальной идентичности и национальной идеи в казахской литературе XIX века. Понятие национальной идентичности рассматривается как совокупность характерных черт национального характера и мировоззренческих установок народа, сформировавшихся в различные исторические периоды. В ходе исследования были использованы методы сравнения, дифференциации, обобщения, анализа, а также культурно-исторический метод. Произведения Шернияза анализируются в русле жырауской традиции, при этом проявления национальной идентичности рассматриваются через категории художественного фона, исторического контекста и авторской позиции. В результате исследования установлено, что ключевыми художественными признаками, отражающими национальную идентичность в поэзии Шернияза, являются элементы ораторского искусства, идея свободы и эпическое изображение исторических личностей. Ценность исследования заключается в раскрытии национального характера казахской литературы XIX века через художественное воплощение героизма и образов исторических личностей. Практическая значимость работы определяется возможностью использования полученных выводов при анализе проблемы национальной идентичности в национальной поэзии с позиций авторской позиции.

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.

Библиографические ссылки

1. Әуезов М. Таңдамалы. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1997. – 510 б.

2. Қазақ әдебиетінің тарихы / жалпы редакциясын басқарған Қ. Жұмалиев. – Алматы : Ғылым , 1961. 2-том, 1-кітап. XVIII-XIX ғасырлардағы қазақ әдебиеті– 578 б.

3. Қайыржан К. Сөз – сандық: Қазақтың көне сөздері. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2013. – 480 б.

4. Қарассаев Г., Рахметуллин А., Найманбаев Б., Жұманова А., Байназарова Б. Ресей империясының Қазақ даласын отарлауының тарихы (XVIII–XIX ғғ.) // Тарихи зерттеулер: жаңа және қазіргі заман. – 2024. – № 44. – 503–528-бб. DOI: https://doi.org/10.24197/ihemc.44.2024.503-528

5. Қорқытов Б. Шернияз. – Атырау: Ағатай, 2022. – 101 б.

6. Нар заман мен зар заман: жыр-толғаулар / құраст. Е. Дүйсенбайұлы. – Алматы: Раритет, 2007. – 375 б.

7. Оразбек М. Көркем прозадағы тұлға мен авторлық позицияның арақатынасы (1980–2000 жылдар әдебиеті бойынша): филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация авторефераты. – Алматы, 2007. – 26 б.

8. Ошақбаева Ж. Жыраулар даналығы: философиялық пайымдаулар. – Алматы, 2011. – 166 б.

9. Попова М.К. Ұлттық болмыс мәселесі және әдебиет // Воронеж мемлекеттік университетінің хабаршысы. – 2001. – Т. 1. – 45–48-бб.

10. Саржігітов И., Иманғазинов М., Жұмақызы Б., Кох К. Жырау поэзиясының әлем әдебиетіндегі рөлі мен орны // Бахтинтану: дискурс зерттеулері журналы. – 2024. – 19(4). DOI: http://dx.doi.org/10.1590/2176-4573e65434

11. Темірболат А. XVIII–XIX ғасырлардағы қазақ әдебиетіндегі ұлттық идеяның жүзеге асу ерекшелігі // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2017. – 165(1). – 114–118-бб.

12. Темірболат А., Айсултанова К.А. Қазақ әдебиетіндегі ұлттық идеяның көрініс табу ерекшеліктері // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2016. – 159(1). – 106–111-бб.

13. Тілепов Ж. Қазақ халқының хандық дәуір әдебиеті: оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2013. – 220 б.

14. Өсекембай А., Келгембаева Б., Ердембеков Б. ХІХ ғасырдағы Қазақстанның әлеуметтік-тарихи жағдайы және қазақ әдебиетіндегі отаршылдыққа қарсы бағыт // Гуманитарлық ғылымдардағы пәнаралық зерттеулер журналы (Rupkatha). – 2018. – 10 т., № 3. DOI: https://dx.doi.org/10.21659/rupkatha.v10n3.11

15. Шәріп А. Сөз өнері және ұлттық рух: оқу құралы. – Астана: Педагогика-пресс, 2010. – 240 б.