Культурное наследие и проблемы академического литературоведения в трудах К.И. Сатпаева
DOI:
https://doi.org/10.53871/2078-8134.2026.3-10Ключевые слова:
К.И. Сатпаев, литературоведение, фольклористика, ауэзоведение, академическое исследованиеАннотация
Аннотация.
В статье комплексно рассмотрены труды К.И. Сатпаева, связанные с литературным наследием и академическим литературоведением, и дана научная оценка их месту в истории становления отечественного литературоведения. Основным источником исследования послужило пятитомное Полное академическое собрание трудов К.И. Сатпаева, изданное в 2024 году. Материалы систематизированы по содержательно-функциональному принципу и проанализированы в аспектах оценки художественных и фольклорных текстов, собирания и научной публикации литературного наследия, а также институциональной организации литературоведческих исследований. В работе применены историко-функциональный, текстуально-аналитический, сравнительный методы и метод систематизации. Проведено текстологическое сопоставление казахского и русского предисловий к сказанию «Ер Едиге», подготовленных в 1927 и 1951 годах; выявлены преемственность авторской научной позиции, а также терминологические, стилистические и фактографические уточнения в поздней редакции. Высказывания о романе М. Ауэзова «Абай», инициатива по записи наследия Мурын-жырау, научные издания произведений Абая, Жамбыла, Чокана Валиханова и Ибрая Алтынсарина, академические проекты «Казахский эпос» и «Казахские сказки» рассмотрены как конкретные проявления системного освоения литературного наследия. На основе планов развития и итоговых отчетов Академии наук Казахской ССР проанализированы вопросы изучения истории литературы и фольклора, подготовки научных изданий и специализации филологических учреждений. В результате исследования историческое место К.И. Сатпаева в развитии литературоведения уточняется через его деятельность как организатора науки, содействовавшего исследованию и публикации литературного наследия, планированию научных направлений и становлению академических структур.
Благодарность. Исследование выполнено в рамках программно-целевого финансирования BR24992920 «Исследование научно-культурного наследия академика К.И. Сатпаева – путь к развитию научных школ Казахстана».
Скачивания
Библиографические ссылки
1. Ананьева С.В. (2019). Қаныш Сәтбаевтың ғылыми зерттеулеріндегі фольклор, әдебиет, театр
және музыка өнері // Лингвориторикалық парадигма: теориялық және қолданбалы аспектілер. – № 24. – Б. 127-129.
2. Әуезов М.О. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Т.30. – Алматы: «Дәуір», «Жібек
жолы», 2014. – 428 б. 978-601-294-172-2
3. Әуезов М.О. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Т.50. – Алматы: «Дәуір», «Жібек
жолы», 2014. – 472 б. ISBN 978-601-294-192-0
4. Калиева А., Матыжанов К., Нухулы А. (2025). Қ.И. Сәтбаев мұрасындағы фольклор және мәдени
жады мәселелері: «Ер Едіге» эпосынан Ұлытаудың киелі географиясына дейін // Керуен. – Т. 88. – № 3. – Б.
17-34. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2025.3-01
5. Капаева А.Т. (2015). Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстанның ғылымы мен мәдениеті //
Үлкен Алтай әлемі. – Т. 1. – № 2. – Б. 132-139.
6. Кунаев Д.А. (2024). Мухтар Ауэзов и Каныш Сатпаев // Казахстанская правда. 24 июля.
7. Майтанов Б.Қ. (2009). «Абай жолы» // Қазақ романы: өткені мен бүгіні. Ұжымдық монография. – Алматы, 2009. – Б. 127-149. ISBN 978-601-7097-06-6
8. Маргулан Д.А. (2019). Қ.И. Сәтбаев пен Ә.Х. Марғұлан: ынтымақтастық тарихы // Қазақстан
археологиясы. – № 3 (5). – Б. 7-23. https://doi.org/10.52967/akz2019.3.5.7.23
9. М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты. 50 жыл. – Алматы: Арда, 2011. – 472 б.
ISBN 9965-778-68-х
10. Негимов С. (2024). Сәтбаев планетасы // Егемен Қазақстан. – 27 ақпан. – № 40. – Б. 12.
11. Ниретина Н.В. (2024). Қ.И. Сәтбаев архиві – Қазақстан ғылымының, мәдениетінің және
индустрияландыруының тарихын танудың сарқылмас көзі // Геология және жер қойнауын қорғау. –
№ 4 (93). – Б. 10-13.
12. Сәтбаев Қ. Ұлы Қазан төңкерісінің қырық жылдығы қарсаңындағы Қазақстан Ғылым
академиясы // Қаныш Сәтбаев. Еңбектерінің академиялық толық жинағы: 5 томдық. Т. 4 / құрастырған
және баспаға дайындаған К.И. Матыжанов, А.К. Калиева, С.В. Ананьева, К.Н. Галай. – Алматы, 2024. –
Б. 564-622. ISBN 978-601-354-198-3.
13. Сәтбаев Қ. Қазақ совет әдебиетінің көрнекті туындысы (М. Әуезовтің «Абай» кітабы туралы)
// Қаныш Сәтбаев. Еңбектерінің академиялық толық жинағы: 5 томдық. Т. 3 / құрастырған және баспаға
дайындаған К.И. Матыжанов, А.К. Калиева, С.В. Ананьева, А.С. Демченко. – Алматы, 2024. – Б. 645
648. ISBN 978-601-354-198-3.
14. Сәтбаев Қ. Мұрын жыраудың (Сеңгірбаевтың) жырларын стенографиялық жолмен жазып
алу қажеттігі туралы // Қаныш Сәтбаев. Еңбектерінің академиялық толық жинағы: 5 томдық. Т. 3 /құрастырған және баспаға дайындаған К.И. Матыжанов, А.К. Калиева, С.В. Ананьева, А.С. Демченко. – Алматы, 2024. – Б. 313-315. ISBN 978-601-354-198-3.
15. Сәтбаев Қ. «Ер Едіге» халық жырына алғысөз // Қаныш Сәтбаев. Еңбектерінің академиялық
толық жинағы: 5 томдық. Т. 2 / құрастырған және баспаға дайындаған К.И. Матыжанов, А.К. Калиева,
С.В. Ананьева, А.К. Машакова. – Алматы, 2024. – Б. 499-506. ISBN 978-601-354-196-9.
16. Сәтбаев Қ. М.О. Әуезовті жерлеу рәсімінде сөйлеген сөзі. 1961 жылғы 1 шілде // Қаныш
Сәтбаев. Еңбектерінің академиялық толық жинағы: 5 томдық. Т. 5 / құрастырған және баспаға
дайындаған К.И. Матыжанов, А.К. Калиева, С.В. Ананьева, А.К. Машакова. – Алматы, 2024. – Б. 606.
ISBN 978-601-354-198-3.
17. Сәтбаев Қ. «Ер Едіге» // Қаныш Сәтбаев. Шығармаларының академиялық толық жинағы: 5
томдық. Т. 1 / құрастырған және баспаға дайындаған К.І. Матыжанов, А.Қ. Қалиева, С.В. Ананьева, А.Т.
Қалиасқарова, Н.Ж. Мағазбеков, Ш.М. Әмірбаева. – Алматы, 2024. – Б. 221-260. ISBN 978-601-354-196-9.
18. Сәтбаев Қ. Қазақстанның ұлт театры туралы // Қаныш Сәтбаев. Шығармаларының академиялық
толық жинағы: 5 томдық. Т. 1 / құрастырған және баспаға дайындаған К.І. Матыжанов, А.Қ. Қалиева,
С.В. Ананьева, А.Т. Қалиасқарова, Н.Ж. Мағазбеков, Ш.М. Әмірбаева. – Алматы, 2024. – Б. 218-220.
ISBN 978-601-354-196-9.
19. Сәтбаев Қ. Көркейген қазақ халқының ғылымы мен мәдениеті // Қаныш Сәтбаев.
Шығармаларының академиялық толық жинағы: 5 томдық. Т. 1 / құрастырған және баспаға дайындаған
К.І. Матыжанов, А.Қ. Қалиева, С.В. Ананьева, А.Т. Қалиасқарова, Н.Ж. Мағазбеков, Ш.М. Әмірбаева. –
Алматы, 2024. – Б. 283-289. ISBN 978-601-354-196-9.
20. Сәтбаев Қ. Аманкелдінің батыр бабалары // Қаныш Сәтбаев. Шығармаларының академиялық
толық жинағы: 5 томдық. Т. 1 / құрастырған және баспаға дайындаған К.І. Матыжанов, А.Қ. Қалиева,
С.В. Ананьева, А.Т. Қалиасқарова, Н.Ж. Мағазбеков, Ш.М. Әмірбаева. – Алматы, 2024. – Б. 269-270.
ISBN 978-601-354-196-9.
21. Сәтбаев Қ. Орайлас ойлар // Қаныш Сәтбаев. Шығармаларының академиялық толық жинағы: 5
томдық. Т. 1 / құрастырған және баспаға дайындаған К.І. Матыжанов, А.Қ. Қалиева, С.В. Ананьева, А.Т.
Қалиасқарова, Н.Ж. Мағазбеков, Ш.М. Әмірбаева. – Алматы, 2024. – Б. 617-618. ISBN 978-601-354-196-9.
22. Сәтбаев Қ. Совет өкіметінің 30 жылында Қазақстандағы ғылым жетістіктері // Қаныш Сәтбаев.
Шығармаларының академиялық толық жинағы: 5 томдық. Т. 1 / құрастырған және баспаға дайындаған
К.І. Матыжанов, А.Қ. Қалиева, С.В. Ананьева, А.Т. Қалиасқарова, Н.Ж. Мағазбеков, Ш.М. Әмірбаева. –
Алматы, 2024. – Б. 342-353. ISBN 978-601-354-196-9.
23. Сәтбаев Қ. Үлкен талант иесі // Қаныш Сәтбаев. Шығармаларының академиялық толық
жинағы: 5 томдық. Т. 1 / құрастырған және баспаға дайындаған К.І. Матыжанов, А.Қ. Қалиева, С.В.
Ананьева, А.Т. Қалиасқарова, Н.Ж. Мағазбеков, Ш.М. Әмірбаева. – Алматы, 2024. – Б. 398-399. ISBN
978-601-354-196-9.
24. Торгаутова Ш.А. (2024). Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың Қазақстандағы геология, тарих,
этнография және археология ғылымдарын дамытуы және кеңестік идеологияның Қазақ КСР Ғылым
академиясындағы абайтану саласына ықпалы // Qazaqtaný. – № 1 (21). – Б. 5-16.
25. Уалиев Т.А., Кушкумбаев А.К. (2024). Едіге туралы аңыздардың қазақ нұсқаларын зерттеу
мәселесі // Алтын Ордаға шолу. – Т. 12. – № 4. – Б. 782-813.
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 А.К. Қалиева, Б.Б. Амралинова
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.
