А.Кемелбаева прозасындағы діни сана мен философиялық ізденістердің көрінісі

Э.С. Сейсенбиева; Б.Т. Мырзакулов

doi:10.53871/2078-8134.2026.2-12

Авторы

Э.С. Сейсенбиева Казахский национальный женский педагогический университет, Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0002-5198-9280
Б.Т. Мырзакулов Институт литературы и искусства имени М.О. Ауэзова, Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0003-1205-456X

DOI:

https://doi.org/10.53871/2078-8134.2026.2-12

Ключевые слова:

: религиозное сознание, философские поиски, духовность, герменевтика, символ, казахская проза, экзегетика, эксизтенталим

Аннотация

В данной статье анализируется отражение религиозного сознания и философских исканий в произведениях выдающегося представителя современной казахской прозы Айгуль Кемелбаевой «Мунара» и «Гибадат». В ходе исследования основными идейными стержнями были определены вопросы религии, духовности, глубинных слоев человеческой души и духовного возрождения в творчестве писателя. Роман «Мунара» и повесть «Гибадат», взятые в основу литературного анализа, являются одними из важнейших произведений автора, демонстрирующих религиозно-философское мышление, художественное мастерство в раскрытии внутреннего мира человека. В романе «Мунара» Айгуль Кемелбаева художественно интерпретирует законы теологической науки, раскрывая идею совершенства Творца и всесторонне осмысляя категорию смерти как его высшее проявление. Смерть представляется здесь не как конец земного пути, а как метафизическая категория, символизирующая переход духа в вечность и стремление человеческого существа к духовному совершенству. В рассказе «Гибадат» писательница называет Создателя «Асылпана» («Высшее Прибежище») и развивает глубокие философские размышления о смерти и духовных испытаниях, общих для всего человечества. Аллашильская идея в произведении раскрывается через цитаты из Корана и органично связывается с казахскими религиозными преданиями, народными обычаями и традициями. Таким образом, автор искусно сочетает исламские ценности с национальным мировоззрением, художественно воплощая понятия веры, покаяния, терпения и прощения как основы духовной гармонии человека. Исследование впервые комплексно изучило религиозное сознание и философскую сущность прозы Айгуль Кемельбаевой и рассмотрело ее систему религиозного мышления в духовном контексте современной казахской литературы. Раскрыта и всесторонне проанализирована художественная деятельность религиозных символов и философских изысканий в произведениях писателя А. Кемелбаевой. Результаты исследования позволяют признать современные тенденции развития прозы религиознофилософской направленности в казахской литературе, научно проанализировать духовные темы и определить преемственность литературных традиций.

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.

Библиографические ссылки

1. Абдуллина А.Б. А. Кемелбаева шығармаларындағы халықтық таным ұлттық код ретінде // Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Филология сериясы. – 2024. – № 1(146). – Б. 140-149.

2. Айгүл Кемелбаева: «Тіленші, заржақ прозасымақты ұнатпаймын» // Qalamger.kz. – Жылы көрсетілмеген. – URL: https://qalamger.kz/literature/s-hbat/ajg-l-kemelbaeva-tilenshi-zarzha-prozasyma-tynatpajmyn/93 (қаралған күні: 19.10.2025).

3. Айгүл Кемелбаева: «Жазушы ізгіліктің иесі болуы тиіс» // Мәдениет порталы. – 2020. – 13 наурыз. – URL: https://madeniportal.kz/article/4737 (қаралған күні: 19.10.2025).

4. Әбу Абдулла Мұхаммед ибн Исмайл ибн Ибраһим ибн әл-Муғира әл-Бұхари. Сахих Бухари. – Алматы: Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы, 2005.

5. Балтабаева Г. Қазіргі қазақ әңгімесіндегі ислами құндылықтардың көрінісі // Ұлағат – білім, ғылым және мәдениет порталы. – 2021. – 26 тамыз. – URL: https://ulagat.com/2021/08/26/қазіргі-қазақәңгімесіндегі-ислами-қ/ (қаралған күні: 19.10.2025).

6. Жутаева А.К., Әбдиманұлы Ө. Қазіргі қазақ әдебиетіндегі постмодернизм көріністері // ӘлФараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің хабаршысы. – 2019. – № 2(174). – Б. 47-54.

7. Кемелбаева А. Мұнара: роман, әңгімелер, киносценарий. – Астана: Фолиант, 2023.

8. Кемелбаева А. Тобылғысай: повесть және әңгімелер. – Астана: Елорда, 2001.

9. Кенжебаева А.А., Шынарбекова Ж. Эми Тан және А. Кемелбаева шығармаларындағы символды қолдану ерекшеліктері // Филологиялық аспект. – 2019. – № 3(47). – URL: https://scipress.ru/philology/ articles/peculiarities-of-the-use-of-symbol-in-the-creativity-of-emi-tan-and-a-kemelbaeva.html.

10. Қасиетті Құранның мағынасы мен түсінігі / ауд. Халифа Алтай. – Алматы: «Құран Шәриф» басым комбинаты, 1991.

11. Сейсенбиева Э.С. ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетіндегі экзегетикалық дәстүр: философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация. – Алматы: Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті, 2023.

12. Сейсенбиева Э., Мәдібаева Қ., Снабекова М. Әдеби мұрадағы дін негіздерінің тарихи сабақтастық аясындағы айқындалуы // Керуен. – 2022. – № 1(74). – Б. 146-159.