Ұлттық балет жанрындағы шығармашылық ізденістер: «Сұлтан Бейбарыс» және «Желтұраңғы туралы аңыз»

Авторлар

  • Dilara Shomayeva Казахская национальная академия хореографии
  • Гульнар Жұмасейітова Қазақ ұлттық хореография академиясы

Түйінді сөздер:

Түйін сөздер: хореографиялық өнер, хореограф, балет, спектакль, Мукарам Авахри, Анвара Садықова.

Аннотация

Балет қойылымының толық ауқымды форматына қайта оралу және жас хореографтардың дарынды есімдерін жарыққа шығару, ұлттық би өнерінде соңғы 30 жылдағы шығармашылық ізденістерінің нәтижесін көрсетті. Композиторлар, декораторлар, сахна киімдерінің дизайнерлері балет жанрына жаңадан қызығушылықпен назар аударып, нәтижесінде отандық хореографтардың ұлттық тақырыптағы соңғы екі жұмысы: «Сұлтан Бейбарыс» (хореографиясы Мукарам Авахри) және « Желтұраңға аңыз» (хореографиясы Анвара Садықова). Мақалада олардың мысалын пайдалана отырып, балетті жалпы өнердің бір бөлігі ретінде қарастыруға тырысады, атап айтқанда, оны қоғамда ұрпақтар жинақтаған қабылдаудың эмоционалдық тәжірибесінің репозиторийі ретінде түсінуге және өз кезегінде, қоғамның өзіне де құнды. Бұл зерттеудің мақсаты.

      Осы мақсатқа жетуде авторлар соңғы жылдары гуманитарлық зерттеулерге, оның ішінде өнер тарихына белсенді түрде енгізіліп жатқан жүйелік-синергетикалық тәсілдің кейбір әдістерін таңдады. Тәсіл құбылыстарды тұрақсыз жүйелер ретінде зерттейді, оларды ғылыми зерттеу барысында толық және сапалы талдау үшін әртүрлі әдістерді қолданады. Оның кері байланыс пен интеллектуализация принциптері балетте жүзеге асады, егер өнерді кешен ретінде қарастырсақ: әлеуметтік-мәдени сипаттағы объект ретінде.

      Зерттеу барысында балет қойылымы жеке зат немесе құбылыс мағынасы бар кезде өнер мен қоршаған әлем арасындағы тікелей байланысты сезінетін хореографтар мен басқа да көптеген авторлардың бірлескен шығармашылық туындысы екені белгілі болды, тек қауымдастықтың бір бөлігі ретінде. Қазіргі қоғамның өзгермелі моральдық құндылықтары, оларға ұлттық идентификацияның және экологиялық қозғалыстың жаңа идеологияларының әсері көрнекі қабылдаудың жаңа тенденцияларымен бірге қазақстандық жас хореографтардың қойылымдарында тікелей көрініс табады. «Театр-қоғам» жүйелі өзара әрекеттесу принциптері және өнерді тарихи жадының репозиторийі ретінде қарастыру арқылы автор ұлттық балетке әлеуметтік-мәдени саланың қалай әсер ететінін түсінуге тырысады және оған жауап ретінде әрекет етеді.

      Осылайша, Авахри мен Садықованың соңғы екі шығармасын мысалға ала отырып, жаңа тақырып пен сюжетті іздестіру, олардың көркемдік-техникалық, бейнелік және музыкалық безендірілуі, ұлттық балеттің пластикалық тілінің даму перспективалары түсінігінде көрінеді, өнер тек ішкі ғана емес, сыртқы факторлармен де үздіксіз дамуда және өзара байланыста болатын тұрақсыз жүйе ретінде.

Биография автора

Гульнар Жұмасейітова, Қазақ ұлттық хореография академиясы

Өнертану және өнер менеджменті кафедрасының профессоры

Загрузки

Жарияланған

2021-12-15

Шығарылым

Бөлім

Мақалалар